Prentenboek

De zoektocht begint meteen. Het kind wordt wakker, doet zijn ogen open en zoekt. Het wordt voorgelezen.

Ik zat gisteren bij een vriend, een dichter, die nu een aantal prentenboeken aan het schrijven is. Hij liet me het eerste manuscript lezen en zette ondertussen muntthee. Zijn baby lag op de vloer rugspieroefeningen te doen: ze lag op haar buik op haar speelkleed en probeerde houten boerderijdieren die net te ver weg lagen in hun houten omhulsel te doen, dat net te ver weg lag. Haar lijfje leek een banaantje, dat op en neer wiegde. Ze raakte niet snel uit het veld geslagen, wel snel afgeleid. Ze keek ons steeds aan en moest daarvoor haar hoofdje helemaal in haar nek leggen, ze hoorde ineens geknisper van een boekje dat haar knie aanraakte, ze zag de staart van de poes in de verte langs een stoel strijken, ze hoorde aan de tafel iemand zitten met een nieuwe stem.

Ik las het prototype voor het boekje. Het was goed. Ik moest erom lachen, en ik wilde ook graag weten hoe het afliep, en het ontroerde me; er zat onmiskenbaar een diepe waarheid in, die herkenbaar was en heel zacht werd uitgelegd.
Het ging over een muis. Die muis ging op zoek. De zoektocht van de muis werd heel langzaam, stap voor stap, voor stap, voor stap – uitgelegd. De muis kwam steeds andere dieren tegen die de muis probeerden uit te leggen hoe te leven, maar zelf geen muis waren, en de muis dus het gevoel gaven dat hij het steeds verkeerd deed. Ik zal niet verklappen hoe het afloopt. Het zal binnenkort wel echt gaan bestaan, de vriend heeft uitgevers op het oog en zij hem.

‘Jeetje wat goed zeg’, zei ik verbaasd toen ik het laatste A-viertje terug vouwde. Ik had me al beleefd en welwillend voorbereid op een enthousiaste reactie, maar was daadwerkelijk onder de indruk. Dat zag hij. Hij keek tevreden, want hij wist waarom.
Hij zei, volkomen oprecht en serieus: ‘Prentenboeken zijn zó vaak zo oppervlakkig, tegenwoordig.’

Eigenlijk is een prentenboek gewoon een essay. Het kind gaat op zoek en het wordt voorgelezen, stap voor stap, over anderen die dit ook doen. Het komt iets tegen onderweg, gaat misschien af en toe een doodlopende straat in. Het krijgt indrukken, die het startpunt opnieuw belichten en misschien doen zorgen voor een ander eindpunt dan verwacht. Maar vooral: het wordt aan het kind rustig, langzaam, uitgelegd. Elke hoek die we omgaan wordt belopen en beleefd, niets wordt overgeslagen. Dat wil een kind. Dat wil een mens; een mens wil een ander kunnen volgen.

In literatuur is dat vaak niet zo. In fictie, in een roman, bedoel ik, komen al die hoeken en die stappen niet voor. Er zitten een paar in, die symbolisch zijn voor heel veel meer van zulke stappen. Er zitten samenvattingsstappen in.
Ik merkte dit verschil toen ik het manuscriptje las, omdat ik heel vaak dacht: ‘oh ja, dat gaat nu die kant op’– en dan verwachtte een zin te zien staan die zo’n tussenstap samenvatte. Een zin die dingen zou uitleggen, zoals: ‘De muis wist niet waarom de slak hem niet begreep. Hij deed hard zijn best zich verstaanbaar te maken.’ Maar al die zinnen staan er steeds weer niet. Daarom leest het boekje instinctief zo prettig, zo verrassend. Daarom leest het alsof je het echt beleeft.

Misschien doet Reve het wel, in De Avonden. Frits van Egters loopt een aantal dagen rond in zijn stad, zit in zijn woning, leeft in zijn leven – en is duidelijk op zoek. In plaats van uitleg te geven of samen te vatten laat Reve hem hardop nadenken en zoeken, zoeken, zoeken. In de stad elke keer een hoek om. In het huis elke keer naar buiten kijken, naar beneden, naar de binnenplaats, daar een hond zien. Die hond beschrijven. Onderwijl aan het koude raam likken, al weet hij niet precies waarom. Dwalen, dus.
Je kunt hem makkelijk volgen. In die zin is de verstripte Dick Matena-versie misschien wel voor volwassenen het perfecte prentenboek.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s